AKP İktidarı Gözünden

İşkencelerle anılan cezaevi "bilim yuvası" oluyor: Bakan Ersoy şantiyede müjdeyi verdi, hedef 2027'nin ilk yarısı

Kültür · 23 Temmuz 2026

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın 9 Temmuz 2021'de startını verdiği dönüşümde sona yaklaşıldı: Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 12 Eylül döneminde işkencelerle anılan eski Diyarbakır E Tipi Cezaevi'nin 47 dönümlük alanda Diyarbakır Anı Müzesi ve Kültür Merkezi'ne dönüştürüldüğü şantiyede incelemelerde bulundu; merkezin teşhir ve tanzim çalışmalarının ardından muhtemelen 2027'nin ilk yarısında hizmete açılacağını müjdeledi.

"O zamanki yanlışların nasıl iyiliğe dönüştürüldüğünü ve nasıl iyi amaçlarla kullanıldığını anlatan bir merkez olması açısından da önemli buluyorum." Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 12 Eylül 1980 darbesinin ardından işkencelerle anılan eski Diyarbakır E Tipi Cezaevi'nin dönüştürüldüğü Diyarbakır Anı Müzesi ve Kültür Merkezi şantiyesinde 23 Temmuz 2026'da yaptığı incelemede projenin anlamını bu sözlerle vurguladı. Elektrik ve mekanik düzenlemelere son şeklinin verildiğini kaydeden Bakan Ersoy, teşhir ve tanzim çalışmalarının tamamlanmasının ardından merkezin muhtemelen 2027'nin ilk yarısında hizmete açılacağı müjdesini verdi.

Ersoy, projenin amacını "İnsan haklarının askıya alındığı, demokrasinin olmadığı cunta dönemlerinin -sadece bizim ülkemiz için geçerli değil birçok ülkede bu oldu- olumsuzluklarının da anlatılacağı, vatandaşın eğitilebileceği bir nokta olarak hayata geçirilmesi kararı alınıyor" sözleriyle anlattı. Bakan, yapının "24 saat yaşayan sadece Hafıza Müzesi olarak değil; bir bilim yuvası olarak da kullanılacak olan ve aynı zamanda hem açık hava hem kapalı alan etkinliklerine de yer verilecek çok amaçlı bir kültürel merkez" olacağının altını çizdi. İncelemede Diyarbakır Valisi Murat Zorluoğlu, AK Parti Diyarbakır Milletvekili Mehmet Galip Ensarioğlu, AK Parti İl Başkanı Hamit Sümer ve MHP İl Başkanı Miktat Arslan da Bakan Ersoy'a eşlik etti.

47 dönümlük alanda dev dönüşüm: İşte projenin detayları

Proje, 47 dönümlük eski cezaevi alanının tamamını kapsıyor. 18 bin 500 metrekarelik bölüm hafıza müzesi ve kütüphane olarak düzenleniyor; beş bloğun ilk üçü hafıza müzesi ve sergi alanlarına, son ikisi kütüphaneye ayrıldı. Eski spor salonu ise tiyatro ve güzel sanatlar etkinliklerine ev sahipliği yapacak 520 kişilik çok amaçlı salona dönüştürülüyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın kararıyla başlayan süreç adım adım ilerledi

Dönüşümün startını Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 9 Temmuz 2021'de "Diyarbakır Cezaevi'ni yakında boşaltıyor, Kültür Merkezi olarak hizmete sunuyoruz" sözleriyle vermişti. Ardından takvim işledi: 11 Ekim 2022'de Adalet ve Kültür bakanlıkları arasında protokol imzalandı, 24 Ekim 2022'de cezaevi tabelası indirildi, yapı 2022 sonunda birinci derece tescilli korunacak yapı ilan edildi. 2024'te restorasyon inşaatına başlandı; 2025'te güçlendirme ve mekanik düzenlemeler tamamlandı.

İnşaatına 1972'de başlanan ve 4 Temmuz 1980'de açılan cezaevi, 12 Eylül 1980 darbesinin ardından askeri yönetime devredilerek "Sıkıyönetim Askeri Cezaevi" olmuş, bu dönem işkence uygulamalarıyla anılmıştı; yapı 9 Mayıs 1988'de Adalet Bakanlığı'na devredilmişti.

Tanıklardan projeye destek

Cezaevi tanığı yazar Orhan Miroğlu, müzenin "sadece Türkiye açısından değil, dünyada da önemli bir mesaj" olacağı değerlendirmesini yapmış, cezaevinin "dünyanın en kötü şöhretli 10 cezaevi" listesinde yer aldığını öne sürmüştü; bu sıralama Miroğlu'nun aktardığı bir iddia niteliğindedir. Sürecin bir diğer tanığı Abdurrahim Semavi de müzenin "insanlık onuru müzesi" olması gerektiğini dile getirmişti.

Açılış takvimi belli oldu

Anadolu Ajansının 6 Mart 2026 tarihli haberinde açılışın 2026 içinde hedeflendiği, ilk iki etapta yüzde 80 fiziksel gerçekleşmeye ulaşıldığı ve Miroğlu'nun ideal tarih olarak 12 Eylül yıldönümünü işaret edip aksi halde "2027'ye sarkmadan mutlaka açılacaktır" dediği aktarılmıştı. Bakan Ersoy'un 23 Temmuz'daki açıklamasıyla hedef, teşhir ve tanzim çalışmalarının tamamlanması kaydıyla 2027'nin ilk yarısı olarak belli oldu; güncel gerçekleşme oranı açıklamada yer almadı.

CHP Genel Başkan Yardımcısı Sezgin Tanrıkulu ise 2 Ocak 2026'da restorasyon ihalelerinin davet usulüyle yapıldığını, birinci etabı üstlenen PERGE Restorasyon ile ikinci etabı üstlenen FİMAŞ Yapı arasında aile bağlantısı bulunduğunu ve iki şirketin adreslerinin kapı numarası dışında aynı olduğunu öne sürmüş; Kültür ve Adalet bakanlıklarına verdiği soru önergelerinde kaç firmanın davet edildiğini, toplam bütçeyi, denetimin nasıl yapıldığını ve müzenin ne zaman açılacağını sormuştu. Tek taraflı olan bu iddialara ilişkin bakanlık yanıtına bu taramada rastlanmadı. Tanrıkulu açıklamasında "Diyarbakır Cezaevi'nin restorasyonu, sadece fiziksel bir yapı onarımı değil, Türkiye'nin yakın tarihine ilişkin yüzleşme, hafıza ve adalet sürecinin bir parçasıdır" ifadesini kullanmıştı. CHP'nin 23 Temmuz'daki ziyarete özel bir açıklaması ise bu taramada tespit edilmedi; partinin bilinen pozisyonu projenin kendisine değil, ihale sürecine yönelik eleştiri niteliğinde.

Doğrulama notu: Olayın gerçekliği ve proje detayları mynet, Hürriyet, Dünya ve haberler.com yansımaları üzerinden; 2021 dönüşüm kararı ve Erdoğan alıntısı tccb.gov.tr ile doğrulandı. 47 dönüm, 18 bin 500 metrekare, 520 kişilik salon, beş blok, ilk iki etapta yüzde 80 (AA, 6 Mart 2026) ve "muhtemelen 2027'nin ilk yarısı" açılış hedefi çoklu kaynakta teyitli. Tanrıkulu'nun ihale iddiaları (davet usulü, PERGE-FİMAŞ bağlantısı, adres aynılığı; 2 Ocak 2026) chp.org.tr, ANKA ve T24 yansımalı olmakla birlikte tek taraflı iddia düzeyinde bırakıldı; bakanlık yanıtına rastlanmadı. "Dünyanın en kötü şöhretli 10 cezaevi" ifadesi Miroğlu'nun beyanı olarak etiketlendi. | Denetim: Tüm rakam, isim ve alıntılar birincil kaynaklarla yeniden doğrulandı; AA haberinin tarihi "yılın başı" yerine 6 Mart 2026 olarak düzeltildi, Ersoy ve Tanrıkulu alıntıları kaynaktaki birebir hallerine eşitlendi, "muhtemelen" kaydı, teşhir-tanzim ayrıntısı ve Miroğlu'nun "2027'ye sarkmadan mutlaka açılacaktır" sözü üç versiyona simetrik eklendi, Erdoğan açıklamasındaki doğrulanamayan "Diyarbakır'da" konum bilgisi çıkarıldı. | Üslup keskinleştirme denetimi: İktidar versiyonu alıntı-açılış ve "müjde/dev dönüşüm" kalıplarıyla Sabah/Yeni Şafak, muhalif versiyon "Erdoğan 'yakında' demişti" girişi ve büyük harfli alıntı-başlıkla Sözcü/BirGün sesine keskinleştirilirken tüm tarih/isim/rakam/alıntıların orijinalle birebir eşleştiği programatik olarak doğrulandı, muhalif metinde "AKP" olarak değiştirilmiş parti adı isim simetrisi gereği "AK Parti"ye geri çekildi, iddia etiketleri ve karşı taraf açıklamaları iki versiyonda da korundu, nesnel versiyona dokunulmadı.